چرا کلاژن پوست کم میشود در سایت کلینیک زیبایی و تناسب اندام به شرح می پردازیم
چرا کلاژن پوست کم میشود و اصلیترین دلیل
کلاژن یکی از مهم ترین پروتئینهای ساختاری پوست است که استحکام، قوام، جوانی و خاصیت ارتجاعی پوست را تضمین میکند. هرچه میزان کلاژن در پوست بیشتر باشد، ظاهر شاداب تر، سفت تر و بدون چین و چروک تری داریم. اما با گذشت زمان و تحت تأثیر عوامل مختلف، تولید این پروتئین حیاتی کاهش مییابد و اولین نشانههای پیری ظاهر میشوند.
بسیاری از افراد تصور میکنند کم شدن کلاژن تنها یک اتفاق ناشی از افزایش سن است، در حالی که سبک زندگی، تغذیه، آفتاب، استرس و حتی برخی بیماریها نیز در این فرایند نقش مهمی دارند. در این مطلب به طور کامل و تخصصی بررسی میکنیم که چرا کلاژن پوست کم میشود و چه عواملی سرعت این روند را بیشتر میکنند.
افزایش سن؛ اصلیترین دلیل کاهش کلاژن
چرا کلاژن پوست کم میشود، بعد از سن ۲۵ سالگی بدن هر سال حدود ۱٪ کمتر از سال قبل کلاژن تولید میکند. این روند کاملاً طبیعی است و به تدریج ذخایر کلاژن در لایه درم پوست کاهش مییابد. علت این اتفاق تغییرات هورمونی، کاهش فعالیت سلولهای فیبروبلاست و کمتر شدن بازسازی بافتی است.
با افزایش سن:
پوست نازک تر میشود
خطوط ریز اطراف چشم و دهان ظاهر میشوند
خاصیت ارتجاعی کم میشود
روند ترمیم زخمها کندتر میشود
این تغییرات بخشی از پیری طبیعی است اما عوامل خارجی میتوانند سرعت آن را چند برابر کنند.
نور خورشید (UV)؛ دشمن شماره یک کلاژن
چرا کلاژن پوست کم میشود، تابش فرابنفش خورشید مهمترین عامل تخریب کلاژن پوست است؛ حتی بیشتر از افزایش سن. اشعه UV موجب تولید رادیکالهای آزاد میشود و این مولکولهای مخرب، رشتههای کلاژن را میشکنند و فعالیت فیبروبلاستها را مختل میکنند.
قرار گرفتن طولانی مدت در آفتاب میتواند:
پوست را زبر و چروکدار کند
رنگ پوست را ناهمگون و لکدار کند
افتادگی پوست را سریعتر ایجاد کند
به همین دلیل متخصصان همواره توصیه میکنند استفاده از ضدآفتاب حتی در روزهای ابری نیز ضروری است.
تغذیه نامناسب و کمبود ریزمغذیها
بدن برای ساخت کلاژن به مواد اولیه خاصی نیاز دارد؛ مثل ویتامین C، روی، مس، اسید های آمینه، آنتی اکسیدانها و پروتئینهای کافی. اگر رژیم غذایی فاقد این مواد باشد، تولید کلاژن کاهش پیدا میکند.
مواد غذایی که کمبود آنها باعث افت کلاژن میشود عبارتاند از:
پروتئینهای حیوانی و گیاهی (اسیدهای آمینه پرولین و لیزین)
ویتامین C (مرکبات، فلفل دلمه، کیوی)
آنتی اکسیدانها (توتها، سبزیجات رنگی)
روی، مس و سلنیوم
اسیدهای چرب امگا ۳
رژیمهای بسیار کمکالری، فست فود، شکر زیاد و غذاهای فرآوری شده هم باعث التهاب و تخریب کلاژن میشوند.
استرس و کورتیزول بالا
استرس مزمن یکی از عواملی است که معمولاً نادیده گرفته میشود، اما نقش مهمی در کاهش کلاژن دارد.
هنگامی که فرد تحت فشارهای روحی طولانی مدت قرار میگیرد، سطح هورمون کورتیزول بالا میرود. این هورمون:
تولید کلاژن را مهار میکند
التهاب بافتی ایجاد میکند
موجب نازک شدن پوست میشود
به همین دلیل افرادی که استرس دائمی دارند، معمولاً زودتر از دیگران دچار چین و چروک و تیرگی پوست میشوند.
مصرف بیش از حد شکر و فرایند گلیکاسیون
قند زیاد در بدن پدیده ای به نام گلیکاسیون را فعال میکند. در این فرآیند، مولکولهای قند به پروتئینهای حیاتی مثل کلاژن و الاستین میچسبند و ساختار آنها را تخریب میکنند. نتیجه آن:
افتادگی پوست
چروکهای عمیق
کاهش انعطاف پذیری
به همین دلیل یکی از مهمترین روشهای حفظ کلاژن، کاهش مصرف شیرینیها و نوشیدنی های قندی است.
سیگار و دخانیات
سیگار باعث ایجاد هزاران رادیکال آزاد در بدن میشود. این ترکیبات مخرب:
جریان خون پوست را کم میکنند
اکسیژن رسانی به سلولها را کاهش میدهند
به رشتههای کلاژن آسیب میزنند
به همین دلیل پوست افراد سیگاری معمولاً کدر، شل و دارای خطوط عمیق است و سرعت پیری پوست آنها بسیار بیشتر از افراد غیرسیگاری است.
کمبود خواب
خواب ناکافی نه تنها انرژی بدن را کاهش میدهد، بلکه فرآیندهای ترمیمی را مختل میکند. در هنگام خواب عمیق:
تولید هورمون رشد افزایش مییابد
سلولهای فیبروبلاست فعال میشوند
کلاژن سازی در سطح بالایی انجام میشود
به همین دلیل بی خوابی مداوم میتواند سرعت پیری پوست را بیشتر کند.
آلودگی هوا و عوامل محیطی
آلودگی هوا حاوی سموم و ذرات معلقی است که با نفوذ به لایه های پوست، تولید رادیکالهای آزاد را افزایش میدهد. این رادیکالها مانند آفتاب، کلاژن را تخریب میکنند. تماس مداوم با مواد شیمیایی، کلر آب و محصولات پوستی نامناسب نیز همین اثر را دارند.
کاهش هورمونها (خصوصاً در دوران یائسگی)
هورمون استروژن نقش مهمی در ساخت کلاژن دارد. در دوران یائسگی و قبل از آن، کاهش استروژن باعث:
افت سریع کلاژن
خشک شدن پوست
کم شدن ضخامت لایه درم
زنان در این دوره معمولاً دو تا سه برابر سریعتر از مردان دچار تغییرات پوستی میشوند.
برخی بیماریها و داروها
بیماریهای خودایمنی (مثل لوپوس)، بیماریهای مزمن، اختلالات تیروئید و التهابهای طولانی مدت میتوانند تولید کلاژن را مختل کنند. همچنین برخی داروها مانند کورتیکواستروئیدها در مصرف طولانی مدت باعث کاهش کلاژن و نازک شدن پوست میشوند.
چگونه سرعت کاهش کلاژن را کم کنیم؟
با اینکه نمیتوان فرایند طبیعی پیری را متوقف کرد، اما میتوان سرعت آن را تا حد زیادی کاهش داد:
مصرف روزانه ضدآفتاب SPF ۳۰ به بالا
تغذیه سرشار از ویتامین C، پروتئین، امگا ۳ و آنتی اکسیدانها
کاهش شکر و فست فود
ترک سیگار
خواب کافی (۷ تا ۸ ساعت)
مدیریت استرس
استفاده از محصولات حاوی رتینول و پپتید
مراقبت های کلینیکی مانند میکرونیدلینگ، لیزر، مزوتراپی، هایفوتراپی
این اقدامات به تحریک فیبروبلاستها و حفظ کلاژن موجود کمک میکنند.
چرا کلاژن پوست کم میشود، کاهش کلاژن پوست نتیجه ترکیبی از عوامل طبیعی و محیطی است. هرچند افزایش سن نقش مهمی دارد، اما مواردی مانند نور خورشید، تغذیه نامناسب، استرس، سیگار و کم خوابی سرعت این روند را چند برابر میکنند.
با رعایت اصول مراقبتی، اصلاح سبک زندگی و استفاده از درمانهای تخصصی میتوان تولید کلاژن را تقویت کرده و جوانی پوست را طولانیتر حفظ کرد.
